Tag Archives: Jimi Hendrix

Hendrix και Ανακρέοντας

Και αν νομίζατε, ότι η πρώτη μας μουσική περιήγηση θα αφορούσε την Διεθνή ή κάποιο ανάλογο τραγούδι θα γελαστείτε, μιας και εδώ θα πιάσουμε να δούμε την ιστορία του εθνικού ύμνου των ΕΠΑ, όπου άμα είναι να ασχοληθούμε με την αμερικάνικη folk θα πρέπει να αρχίσουμε απο την αρχή. Κάντε λοιπόν στην άκρη τις αντιιμπεριαλιστικές σας καταβολές και διαβάστε την πορεία και τη διαδρομή αυτού του τραγουδιού. Πριν προχωρήσουμε όμως λίγο παρακάτω ας κάνουμε μία σύντομη αναφορά στο εξής: στις ΕΠΑ, παρά ίσως την αντίθετη αίσθηση, την οποία μπορεί να έχουμε, υπάρχουν πολύ έντονα και η αντιδραστική παράδοση βασισμένη στις καπιταλιστικές αξίες της ιδιοκτησίας, της εργασίας, της οικογενείας, της πατρίδας αλλά υπάρχει σχεδόν εξίσου και μια βαθιά ριζοσπαστική παράδοση, ριζοσπαστική παράδοση που ξεκινάει από την Αμερική ως δυνατότητα διαφυγής από την καταπιεστική Ευρώπη των πρώτων βιομηχανικών χρόνων, περνάει μέσα από τον δικό τους αντιιμπεριαλιστικό αγώνα ενάντια στο βρετανικό στέμμα και εμπλουτίζεται από μία τεράστια παράδοση κοινωνικών και ταξικών αγώνων. Αυτές οι δύο τάσεις ιστορικά συνυπήρχαν σχεδόν από την αρχή της σύστασης του αμερικανικού «έθνους» ή «κράτους». Οι ΕΠΑ ήταν και είναι ακόμα μία κοινωνία των άκρων: εμπεριείχε την πιο βαθιά υποδούλωση του ανθρώπου ταυτόχρονα με τις πιο άγριες μορφές αυτοδιάθεσης, αυτοοργάνωσης και ελευθερίας. Έχετε αυτό στο νου σας, και ειδικώς και γενικώς.

Ο John Stafford Smith ήταν ένας Άγγλος συνθέτης, μουσικός και πρώιμος μουσικολόγος που γεννήθηκε το 1750 και πέθανε το 1836. Στα μέσα προς τα τέλη του 18ου αιώνα σχηματίζεται στο Λονδίνο ένα άτυπο social club η Anacreontic Society η οποία πήρε το όνομα της από τον Ανακρέοντα, τον αρχαίο λυρικό ποιητή, ο οποίος έγραφε στίχους για τον έρωτα, το κρασί, τις γυναίκες και γενικότερα τραγούδια της τάβλας (όπως θα λέγαμε σήμερα) των αρχαίων συμποσίων δηλαδή. Η Anacreontic Society ωστόσο, εκτός από το να καλύπτει ανάγκες –για να το θέσουμε κομψά- κοινωνικοποιήσης μερικών εύπορων εγγλέζων είχε και σα στόχο την καλλιέργεια της μουσικής παιδείας, και ως εκ τούτου διοργάνωναν και συναυλίες. Τώρα κατα πόσο οι οινοποσίες ήταν η αιτία ή η αφορμή για αυτό δεν μπορούμε να το ξέρουμε αλλά έχει μικρή σημασία. Ο Smith θα γίνει δεκτός, σαν διακεκριμένος μουσικός στο εκκλησιαστικό όργανο, στην Anacreontic Society, και θα συνθέσει τον καταστατικό της ύμνο σε στίχους του τότε προέδρου της Ralph Tomlinson. Έτσι θα συνθεθεί το Anacreontic Song (To Anacreon In Heaven). Το ακούε εδώ:

Το τραγούδι αυτό θα γίνει σύντομα ένα από το πιο γνωστά drinking songs και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού. Η μελωδία είναι τέτοια που λειτουργεί σαν τεστ νηφαλιότητας. Αν μπορείς να τραγουδήσεις την επόμενη στροφή, είσαι σε θέση να πιεις ακόμα. Αυτός ο παιγνιώδης χαρακτήρας του, (φανταστείτε τα γέλια των μεθυσμένων όταν κάποιος άλλος μεθυσμένος θα προσπαθήσει να τραγουδήσει ένα τόσο δύσκολο τραγούδι υπο την επήρεια του αλκοόλ).

Κατα τη διάρκεια του πολέμου του 1812 μεταξύ των ΕΠΑ και της Βρετανικής Αυτοκράτορίας, ο οποίος έγινε για να σταματήσει ο επεκτατισμός των ΕΠΑ στην αμερικάνικη ήπειρο, ο Francis Scott Key θα πάει ως απεσταλμένος να διαπραγματευτεί την ανταλλαγή αιχμαλώτων πολέμου. Φεύγοντας από το λιμάνι της Βαλτιμόρης θα επιβιβαστεί στα Βρετανικά πλοία έξω από την πόλη για να συζητήσει με τους Βρετανούς αξιωματούχους. Κατά την διάρκεια της επίσκεψης του όμως, θα μάθει λεπτομέρειες για την επικείμενη επίθεση στην πόλη του και έτσι θα κρατηθεί αιχμάλωτος μέχρι να γίνει η επίθεση. Αιχμάλωτος λοιπόν, παρακολουθεί τον βομβαρδισμό της πόλης του μέχρι το ξημέρωμα για να δει την τελική έκβαση της μάχης, η οποία ήταν νικηφόρα για τους αμυνόμενους. Εκείνο το βράδυ θα γράψει τους πρώτους στίχους του ποιήματος, που θα γίνει αργότερα ο εθνικός ύμνος και αργότερα θα τους συμπληρώσει. Αφού το ολοκλήρωσε το ποίημα το έδωσε στον κουνιάδο του Joseph Nicholson ο οποίος είδε ότι οι στίχοι ταίριαζαν στο Anacreontic Song και το έδωσε σε έναν ανώνυμο τυπογράφο ο οποίος τύπωσε το πρώτο γνωστό broadside. (Τα broadsides ήταν οι πρώτες μορφές διακίνησης και κυκλοφορίας της μουσικής. Ήταν πλατιά φύλλα τυπωμένα σε φτηνό χαρτί, σα να λέμε εφημερίδες τοίχου).

Το τραγούδι σύντομα θα γίνει ιδιαίτερα γνωστό πατριωτικό τραγούδι συνοδεύοντας στρατιωτικές παρελάσεις και εκδηλώσεις αλλά και αθλητικά γεγονότα. Από τα τέλη του 19ου είναι ο επίσημος ύμνος του αμερικάνικου πολεμικού ναυτικού, και το 1931 θα γίνει και επίσημα ο εθνικός ύμνος των ΕΠΑ. Σημείωση: Μέχρι τότε εθνικός ύμνος ήταν το My country ‘tis of thee το οποίο ειρωνικά ήταν βασισμένο στη μελωδία του God save the Queen. Ακόμα η μελωδία του Anacreontic Song ήταν και ο εθνικός ύμνος του Λουξεμβούργου μέχρι το 1895.

Ένα τραγούδι κάποιων πλούσιων μουσικόφιλων εγγλέζων εμπνευσμένο από έναν αρχαίο έλληνα ποιητή, που ταξίδεψε από λιμάνι σε λιμάνι και από καπηλειό σε καπηλειό γίνεται αρχικά πατριωτικό τραγούδι αντίστασης και περηφάνειας και στην συνέχεια ο εθνικός ύμνος ενός από τα πιο ιμπεριαλιστικά και επιθετικά κράτη των τελευταίων δεκαετιών.

Αλλάζουμε ιστορικό πλαίσιο, περνάμε μερικές δεκαετίες και είμαστε στα τέλη της δεκαετίας του ’60. Στο festival του Woodstock ένας μαύρος φορώντας ινδιάνικο τζάκετ με κόκκινη κορδέλα στο κεφάλι, πιάνει την κιθάρα του και διασκευάζει  τον αμερικάνικο εθνικό ύμνο σε ένα σολάρισμα κιθαριστικών παραμορφώσεων που μιμούνταν τους ήχους των αεροπλάνων και των εκρήξεων βομβών… Η εκτέλεση αυτή γίνεται σχεδόν αμέσως σημείο αναφοράς των κινημάτων των ΕΠΑ εκείνης της περιόδου. Ο ίδιος σχετικά με αυτό δήλωσε: «Είμαστε όλοι αμερικάνοι… ήταν σαν το «Πάμε αμερική». Το παίζουμε με τον ίδιο τρόπο που είναι το κλίμα στην Αμερική. Το κλίμα είναι κάπως στατικό στην Αμερική, βλέπετε…». Και μια άλλη φορά όταν κατηγορήθηκε ότι ήταν βλασφημία η εκτέλεση του απάντησε ότι το θεώρησε όμορφο. Νομίζω είναι προφανής η ειρωνία του μαύρου με την ινδιάνικη στολή (οι δύο πιο καταπιεσμένες εθνότητες στην αμερικάνικη ιστορία) να ψυχεδελοποιεί τον εθνικό ύμνο…  Όπως επίσης, το να λέει ότι τα πράγματα ήταν στατικά στην Αμερική το ’68. Ακόμα πιο ειρωνικό γίνεται το θέμα μας αν διαβάσει κανείς τους στίχους του ποιήματος του Scott Key οι οποίοι αναφέρονται στον βομβαρδισμό κάποιων αμυνόμενων που αντιστέκονται… Ποιοί άραγε εκείνη την περίοδο βομβαρδίζοταν ανελέητα; Μήπως οι βιετναμέζοι; Αυτή η μουσική ειρωνία είναι μία πολιτική δήλωση. Πολιτική δήλωση, η οποία δεν είναι απαραίτητα ούτε ρητή ούτε πλήρως συνειδητή, αλλά η οποία διαμορφώνεται μέσα στο ιστορικοπολιτικό πλαίσιο που αυτή γίνεται.

Αν θέλουμε να γίνουμε ακραίοι (που και θέλουμε και είμαστε) θα λέγαμε το εξής: ο Hendrix το πιο πιθανό είναι να είδε τη διασκεύη πιο πολύ μουσικά παρά πολιτικά, ωστόσο τον συγκεκριμένο αυτό χαρακτήρα που πήρε η εκτέλεση του τον πήρε από τα κοινωνικά και πολιτικά κινήματα της περιόδου. Πόσοι άραγε άκουσαν στις παραμορφώσεις του Hendrix τις ναπάλμ της αμερικάνικης αεροπορίας, και πόσοι είδαν «στη σημαία που στεκόταν ακόμα εκεί» την αντίσταση των εγχώριων κινημάτων στον πόλεμο;

Advertisements