Tag Archives: συνδικαλισμός

Ο συνδικαλισμός, τα κορίτσια και η μουσική

Ίσως εδώ να ταίριαζε πάρα πολύ ωραία μια εισαγωγή τύπου λυκειακής έκθεσης τύπου “από αρχαιοτάτων χρόνων”, αν τη δούλευα λίγο καλύτερα θα μπορούσα ίσως να σας εντυπωσιάσω από τις πρώτες γραμμές… Αλλά δεν είναι έτσι, γιατί σε ότι ακολουθεί διαπλέκονται, σε ακραίο σημείο είναι αλήθεια πολλά και διάφορα θέματα. Από την απεικόνιση της γυναίκας στην τέχνη και στην κουλτούρα και την πατριαρχία, μέχρι το φεμινισμό τον εργατισμό και του πως μπορείς να απελευθερωθείς και απελευθερώσεις εντός διαδικασιών αγώνα κομμάτια αλλοτρίωσης, καταπίεσης και να άρεις έστω οριακά -αλλά κυρίως- έστω πρακτικά, μερικά σημεία της πατριαρχίας, του σεξισμού, του κοινωνικοοικονομικοπολιτικού διαχωρισμού των δύο φύλων. Και το κυριότερο και βασικότερο ίσως: πώς διάολε θα μπορέσουμε στις πολιτικές και κοινωνικές μας σχέσεις όχι να κατακτήσουμε την ισότητα, αλλά να βάλουμε τις βάσεις για αυτή την ισότητα φτιάχνοντας καινούριες έννοιες για το ανθρώπινο;

Και τι σχέση μπορούν να έχουνε όλα αυτά τα ερωτήματα με τη μουσική; Τι απαντήσεις μπορεί να δώσει αυτή…

Η διασταύρωση όλων αυτών των ζητημάτων είναι δύο τραγούδια εξίσου γνωστά μάλλον και τα δύο του αμερικάνικου εργατικού κινήματος.

The_Rebel_Girl_cover

Το πρώτο είναι το Rebel Girl του Joe Hill. Ο Hill το έγραψε όντας φυλακισμένος περιμένοντας την εκδίκαση της υπόθεσης του για την κατηγορία της δολοφονίας ενός μπακάλη και του γιου του. Κατά τη διάρκεια της φυλάκισης του ξεκίνησε να αλληλογραφεί με την Elizabeth Gurley Flynn, ακτιβίστρια, συνδικαλίστρια, φεμινίστρια και μέλος φυσικά της IWW στην οποία είχε οργανωθεί από τα 16 της το 1906. Είχαν αρκετά συχνή αλληλογραφία και η Flynn τον επισκέφθηκε και μία φορά στο κελί του, όπου έκατσε μια ώρα. Από αυτή τη σχέση ο Hill εμπνεύστηκε το τραγούδι Rebel Girl. Μάλιστα της έστειλε δύο τηλεγραφήματα:

 “Συνέθεσα ένα νέο τραγούδι την προηγούμενη εβδομάδα με μουσική αφιερωμένο στο “περιστέρι της ειρήνης”. Ετοιμάζεται. Και τώρα αντίο, αγαπητή Gurley, έζησα σαν επαναστάτης και θα πεθάνω σαν τέτοιος.”

Και το επόμενο:

Αγαπημένη φίλη Gurley:

Λέω τόσο συχνά αντίο τώρα πια που καταντάει μονότονο αλλά δεν μπορώ να μη σου στείλω μερικές ακόμα γραμμές γιατί ήσουν για μένα κάτι παραπάνω από συνάδελφος. Ήσουν έμπνευση και όταν συνέθεσα το Rebel Girl ήσουν εκεί και με βοηθούσες όλη την ώρα. Καθώς εκλέπτυνες τις ιδέες μου τώρα που θα φύγω θα πρέπει να χρεωθείς αυτό το τραγούδι και να βεβαιωθείς να βρεις και μερικά ακόμα Rebel Girls σαν και εσένα επειδή τα χρειαζόμαστε και τα χρειαζόμαστε πολύ. Με μια εγκάρδια χειραψία πάνω από αυτή την ήπειρο και ένα τελευταίο θερμό αντίο από ότι θα μείνει από μένα. Δικός σου για πάντα.

Joe Hill

Να σημειώσω εδώ ότι αυτό ήταν το ένα από τα δύο τελευταία τηλεγραφήματα που έστειλε ο Hill πριν την εκτέλεση του. To άλλο στάλθηκε στον Big Bill Haywood.

To τραγούδι αυτό το τραγουδήθηκε πάνω από το φέρετρο του Hill στην κηδεία του στο Chicago και εκδόθηκε λίγο αργότερα με την σημείωση: “Αφιερωμένο στις γυναίκες της IWW”.

Η Flynn συνέχισε τη δράση της μέχρι το θάνατο της, παρέμεινε ενεργή στους Wobblies, έφαγε όλη την καταστολή που εξαπολύθηκε εναντίον τους, συμμετείχε ενεργά στους εργατικούς αγώνες και αποτέλεσε μια από τις πρώτες μαχητικές φεμινίστριες της Αμερικής. Το 1936 έγινε μέλος του Κ.Κ. των ΕΠΑ, μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο συνελήφθη στο δεύτερο κύμα διώξεων μελών του Κ.Κ., εξέτισε δύο χρόνια στη φυλακή, το 1961 γίνεται πρόεδρος του Κ.Κ. και το 1964 πεθαίνει σε μια επίσκεψη της στην Ε.Σ.Σ.Δ. όπου και κηδεύεται δημοσία δαπάνη. Το μνημείο της είναι δίπλα σε αυτά των Big Bill Haywood και των μαρτύρων του Σικάγο.

Elizabeth Gurley Flynn

Elizabeth Gurley Flynn

Το τραγούδι είναι το εξής:

Υπάρχουν διάφορες γυναίκες
σε αυτό τον περίεργο κόσμο όπως όλοι ξέρουν
Μερικές ζούνε σε όμορφες επαύλεις
και φοράνε τα πιο κομψά ρούχα
υπάρχουν γαλαζοαίματες βασίλισσες και πριγκίπισσες
που έχουνε χάρες από διαμάντια και μαργαριτάρια
αλλά η μόνη καθαρόαιμη κυρία
είναι το Επαναστατημένο Κορίτσι

Είναι το Επαναστατημένο Κορίτσι, είναι το Επαναστατημένο Κορίτσι
και για την εργατική τάξη είναι ένα πολύτιμο μαργαριτάρι,

Φέρνει κουράγιο, περηφάνια και χαρά
στο Επαναστατημένο Αγόρι που αγωνίζεται.
Είχαμε κορίτσια πριν αλλά χρειαζόμαστε μερικά ακόμα
στους Βιομηχανικούς Εργάτες του Κόσμου
γιατί είναι θαυμάσιο να αγωνίζεσαι για την ελευθερία
με ένα Επαναστατημένο Κορίτσι

Ναι μπορεί τα χέρια της να είναι σκληρά από τη δουλειά
και το φόρεμα της όχι τόσο καλό
αλλά η καρδιά στο στήθος της χτυπάει
αφοσιωμένη στην τάξη της και στους ανθρώπους της
και οι άρπαγες τρέμουν από το φόβο τους
όταν το πείσμα και την περιφρόνηση θα πετάει
γιατί η μόνη καθαρόαιμη κυρία
είναι το Επαναστατημένο Κορίτσι

Το δεύτερο τραγούδι είναι το Union Maid που είναι γραμμένο -σχεδόν- από τον Woody Guthrie (οι δύο πρώτοι στροφές από αυτόν η τελευταία από τους Almanac Singers), και το έγραψε όταν του ζητήθηκε παραγγελία ένα συνδικαλιστικό τραγούδι από “γυναικεία σκοπιά” το 1940. Και έτσι τόσο απλά -συνήθως ο Guthrie απλά έγραφε τα τραγούδια του- έκατσε και το έγραψε.

Μεταφράζω… (σημ.: maid σημαίνει υπηρέτρια αλλά και νεαρή κοπέλα, δεν ξέρω ακριβώς τη χρήση του στο τραγούδι αλλά έχω την αίσθηση ότι έχει την έννοια της “κοπελιάς” όπως χρησιμοποιείται για να προσφωνήσουμε μια εργαζόμενη σε ένα χώρο δουλειάς ίδια χρήση που έχει και το “νεαρέ” -που βλέπεις να το λένε και σε 40αρηδες σε χώρους δουλειάς- βλ. και το γαλλικό garcon… Εδώ εγώ επιλέγω το κοπελιά…)

Ήταν κάποτε μια κοπελιά του σωματείου που ποτέ δεν φοβόταν
τους μπράβους, τα υποχείρια, τους απεργοσπάστες του αφεντικού και τους βοηθούς του σερίφη που έκαναν επιδρομές
και πήγαινε στα γραφεία του σωματείου όποτε είχε μάζεμα
και όταν έρχονταν οι τραμπούκοι πάντα έμενε στη θέση της

Όχι δεν μπορείς να με φοβίσεις
γιατί είμαι με το σωματείο

Η κοπελιά του σωματείου ήταν έξυπνη και ήξερε τα κόλπα των ρουφιάνων του αφεντικού
δεν μπορούσε να την ξεγελάσει το υποχείριο του αφεντικού και πάντα οργάνωνε τους άντρες
πάντα τα κατάφερνε όταν απεργούσε για έναν καλύτερο μισθό
δείχνει την κάρτα μέλους του σωματείου στην εθνοφρουρά
και να τι τους λέει:

Όχι δεν μπορείς να με φοβίσεις
γιατί είμαι με το σωματείο

(Αυτή η στροφή δεν είναι του Woody Guthrie είναι γραμμένη από τους υπόλοιπους Almanac Singers).

Εσείς κορίτσια που θέλετε να είστε ελεύθερα, ακούστε μια συμβουλή από μένα
πηγαίνετε μαζί με τον άντρα σας που είναι συνδικαλιστής και συμμετέχετε στο τμήμα των γυναικών
ο γάμος δεν είναι δύσκολη υπόθεση αν έχεις την κάρτα του σωματείου
και ο συνδικαλιστής είναι ένας χαρούμενος άντρας όταν η γυναίκα του συνδικαλίζεται.

Τρεις εκδοχές λοιπόν, της γυναίκας μέσα στο κίνημα. Μπορεί, βέβαια και οι εκδοχές να είναι δύο ή τέσσερις και μπορεί να είναι πέντε ή έξι ή και μία. Όλα φυσικά εξαρτώνται από την οπτική. Αλλά ας μείνουμε λίγο στο γράμμα και ας περιοριστούμε στις τρεις εκδοχές, όσες και οι συγγραφείς των στίχων.

Είμαι γενικώς της άποψης ότι ένα καλλιτεχνικό έργο δεν έχει ποτέ αιώνια αξία ή σημασία. Ειδικά σε ότι αφορά την λαϊκή μουσική αυτό θεωρώ ότι ισχύει ακόμα περισσότερο. Ειδικά αυτή η μουσική θέλει και επιδιώκει να είναι εφήμερη και προσωρινή, να καλύψει μια συγκεκριμένη ανάγκη και να εκπληρώσει μια ειδική επιθυμία. Με αυτή τη σημασία οι στίχοι του Hill, δεν μπορούν να σταθούν στην αιωνιότητα σαν ένα καλλιτεχνικό έργο με αιώνια και πανανθρώπινη αξία και άλλα τέτοια κλισέ. Είναι λάθος να το κάνουμε αυτό και ανάμεσα στα άλλα δεν ξέρω αν ο Hill θα ήθελε κάτι τέτοιο. Για την ακρίβεια νομίζω ότι ο Hill είναι απλά ικανοποιημένος που έναν αιώνα μετά, σε ένα μέρος που μπορεί να μην άκουσε ποτέ και σε μια γλώσσα που επίσης δεν άκουσε ποτέ κάποιος γράφει για το τραγούδι του και κάποιοι-ες το διαβάζουν. Είναι αυτές μικρές οι νίκες που αποζητάμε στην τελική αν το καλοσκεφτεί κανείς…

Κάτω από ένα τέτοιο πρίσμα δεν μπορώ να κάτσω να κρίνω πολιτικά και στην οπτική του σήμερα το τραγούδι αυτό. Είναι προφανές ότι το “Φέρνει κουράγιο, περηφάνια και χαρά στο Επαναστατημένο Αγόρι που αγωνίζεται” δεν έχει και πολλά απελευθερωτικά στοιχεία. Από την άλλη βέβαια, αν δούμε το τραγούδι στην ιστορική και πολιτική του συνθήκη ίσως και να μην έχει και πολύ σημασία όλο αυτό.

Εκείνη την εποχή οι γυναίκες δεν είχαν ακόμα δικαίωμα ψήφου, επίσης με εξαίρεση κάποιες ελάχιστες κατηγορίες εξειδικευμένων εργατριών κανένα από τα σωματεία δεν δεχόταν να τις εγγράψει ως μέλη του. Ακόμα μόλις σχεδόν είχαν ξεκινήσει να ανακινούνται τα ζητήματα της ισότητας, της αυτοδιάθεσης του σώματος και γενικότερα να μπαίνουν επί τάπητος μια σειρά ζητημάτων που ίσως ακόμα και σήμερα να μην έχουνε επιλυθεί. Ειδικότερα η I.W.W. ήταν μπροστά στους αγώνες για το γυναικείο ζήτημα σε όλους τους τομείς με εξαίρεση το θέμα της ψήφου, με το οποίο δεν ασχολούνταν αλλά ταυτόχρονα ασκούσε και κριτική στο τότε φεμινινιστικό κίνημα λέγοντας ότι η γυναίκα της εργατικής τάξης έχει περισσότερα κοινά με τον άντρα της εργατικής τάξης παρά με γυναίκες των ανώτερων τάξεων.

Οπότε σε μια εποχή που η γυναίκα οριακά λογίζεται ως ανθρώπινο ον και σε καμία περίπτωση ίση με τον άνδρα πως μπορεί να ακούγονται οι στίχοι του Hill; Ειδικότερα, σε μια εποχή που ακόμα και μέσα στο επαναστατικό κίνημα η γυναίκα μπορεί να περιοριζόταν σε δεύτερους ρόλους είτε βοηθητικούς είτε υποστηρικτικούς πως μπορούν να ηχούν και κυρίως πως να γίνονται αντιληπτοί οι στίχοι του Hill; Ακόμα παραπέρα, σε μια εποχή που η γυναίκα γενικώς είναι υπηρέτρια (του άντρα αφέντη, του άντρα εργάτη, του άντρα επαναστάτη) τι σημασία μπορεί να έχει ένα τραγούδι που την τοποθετεί τόσο ψηλά; Που την μετατρέπει στο κόσμημα της εργατικής τάξης; Που θέλει να δει τη γυναίκα και θεωρεί ότι η γυναίκα πρέπει να είναι αναπόσπαστο κομμάτι του κινήματος; Που παίρνει τα ταλαιπωρημένα από τη δουλειά χέρια της και τα κάνει σύμβολο περηφάνιας και στοιχείο ομορφιάς; Που δε δίνει σημασία στα όμορφα φορέματα αλλά στο πως στέκεται η γυναίκα απέναντι στην πραγματικότητα; Και κυρίως: Που παίρνει μια υποτιμημένη διπλά ανθρώπινη ύπαρξη (και γυναίκα και εργάτρια) και την αναδεικνύει, την εξυψώνει και την επανατοποθετεί εκεί που πρέπει να είναι: πλάι πλάι με τις γυναίκες και τους άντρες της τάξης της;

Σε αυτά τα ερωτήματα βρίσκεται κατά τη γνώμη μου και η ομορφιά αυτού του τραγουδιού αλλά ταυτόχρονα και η πολιτική του αξία και σημασία. Την ίδια στιγμή όμως, ακριβώς εκεί έγκειται και η αδυναμία του. Και δεν είναι η εφήμερη αδυναμία του ίδιου του τραγουδιού αλλά η χρήση που του γίνεται. Ας το δώσουμε σχηματικά: η γυναίκα βρίσκεται στο 0 και ο Hill θέλει να την πάει στο 10 όπου είναι ο άντρας, το “λάθος” βρίσκεται στο ότι στο τραγούδι την πάει στο 15, ελπίζοντας κατά κάποιο τρόπο να κάτσει κάπου κοντά στο 10. Όμως η ζωή δεν είναι τραγούδι, οι απελευθερωτικές διαδικασίες δεν αρκούνται στην ποίηση (με την λογοτεχνική της σημασία) και κυρίως ο καπιταλισμός και το σύστημα κυριαρχίας και εκμετάλλευσης δεν θα νικηθεί μόνο με τους στίχους -δυστυχώς. Έτσι, το βασικό πρόβλημα με αυτό το τραγούδι, καθώς τα χρόνια περνούσαν και καθώς η θέση της γυναίκας ελάχιστα καλυτέρευε, για να μην πούμε ότι για πολλές δεκαετίες παρέμενε ίδια, ήταν ότι χρησίμευσε και σαν ευχολόγιο. Ήταν ότι χρησίμευσε και σαν άλλοθι για να μην ασχοληθούμε με τον ρόλο των γυναικών μέσα στο κίνημα. Ήταν, ή τέλος πάντων, έτσι λειτούργησε για κάποιους -συγγνώμη  αλλά ποτέ δεν είναι όλοι- ως η αιτία να θάβονται τα ζητήματα.

Αλλά αυτή είναι η ουσία της τέχνης: είναι στο χέρι του υποκειμένου αν θα το απελευθερώσει ή αν θα το σκλαβώσει.

Ας περάσουμε όμως στο Union Maid, το οποίο με πολλές σημασίες νομίζω (με εξαίρεση πάντα το τελευταίο τετράστιχο) έχει μια σωστή οπτική. Σωστή με την έννοια του πρακτικού. Άλλωστε ο Guthrie λαϊκός άνθρωπος ήταν, και οι λαϊκοί άνθρωποι γενικώς φημίζονται για την πρακτικότητα τους. Έτσι και αλλιώς, βέβαια, η παραγγελία που δόθηκε στον Guthrie δεν θα μπορούσε να υλοποιηθεί. Πως να γράψει ένας άντρας ένα τραγούδι από γυναικεία σκοπιά; Αλλά από την άλλη θα αποφύγει τους υψηλούς τόνους και τις ακρότητες του Hill. Η γυναίκα του Guthrie, είναι υλική, είναι βρώμικη, είναι προσγειωμένη, είναι πρακτική και μαχητική, δεν είναι όμορφη γιατί δεν τον ενδιαφέρει η ομορφιά, αλλά στέκεται με ισότητα μέσα στους αγώνες. Η γυναίκα του Guthrie είναι ανώνυμη και ταυτόχρονα επώνυμη, είναι κομμάτι του κινήματος. Δεν καλεί να την σεβαστούμε ή να την εξυψώσουμε, καθότι δεν υπάρχει λόγος. Την έχουμε αποδεχτεί ήδη. Είναι κομμάτι μας, είμαστε κομμάτι της και όλοι μαζί δίνουμε αγώνα προκειμένου να είμαστε ένα. Ένα ενιαίο υποκείμενο χωρίς διαχωρισμούς. Η γυναίκα του Guthrie συμμετέχει εξίσου στο κίνημα. Πάει στις συνελεύσεις και στέκεται στην περιφρούρηση. Η γυναίκα του Guthrie έχει απολέσει το επικό στοιχείο της θηλυκότητας (με την αρνητική σημασία) και έχει κατακτήσει την ανθρωπινότητα της συμμετοχής στους αγώνες.

Φυσικά ούτε εδώ μπορούμε να γνωρίζουμε με ακρίβεια την πραγματική κατάσταση και θέση της γυναίκας μέσα στα κινήματα εκείνη την περίοδο (μην αγχώνεστε, και σήμερα εδώ στην Ελλάδα με το ζόρι γνωρίζουμε κάποια πράγματα και μάλιστα ελάχιστα κατά τη γνώμη μου, στο βαθμό που τα ίδια τα υποκείμενα δεν παίρνουν το λόγο), ώστε να μπορούμε με βεβαιότητα να πούμε κατά πόσο το τραγούδι αυτό είναι ένα ευχολόγιο ή είναι μια καταγραφή. Νομίζω ότι η αλήθεια είναι κάπου ανάμεσα. Με μια έννοια είναι και ευχολόγιο αλλά ταυτόχρονα αντικατοπτρίζει και μια κατάσταση, ή τέλος πάντων κάποιες τάσεις μέσα στην κατάσταση του κινήματος.

Παρόλα αυτά την αδυναμία του Hill το τραγούδι δεν την έχει. Δεν μπορεί να λειτουργήσει πολύ ως άλλοθι μιας πατριαρχικής συμπεριφοράς και ως κρύψιμο κάτω από το χαλί συμπεριφορών βασισμένων στον διαχωρισμό των φύλων. Ας επαναλάβω εδώ όμως το εξής: η αδυναμία αυτή δεν είναι αδυναμία του δημιουργού, είτε του Hill είτε του Guthrie, είναι και πάντα είναι αδυναμία του ίδιου του κινήματος. Εσένα, εμένα, αυτουνού και αυτηνής…

Πάμε και στο τελευταίο τετράστιχο, αυτό που προστέθηκε μετά από τους υπόλοιπους Almanac Singers και το οποίο κατά τη γνώμη μου φανερώνει ότι πιο οπισθοδρομικό έχει να επιδείξει γενικώς και ειδικώς το ευρύτερο κίνημα…

Εσείς κορίτσια που θέλετε να είστε ελεύθερα, ακούστε μια συμβουλή από μένα…

Η παλιά καλή λούμπα της λογικής των πρωτοποριών, εγώ συμβουλεύω εσάς, το οποίο προσοχή εδώ, δεν είναι μια συμβουλή όπως στα blues που απευθύνεται από ισότιμα μέλη της κοινότητας σε άλλα ισότιμα μέλη της κοινότητας. Εδώ είναι μια συμβουλή άντρα προς γυναίκα, πολιτικοποιημένου προς μη πολιτικοποιημένο, αυτού που έχει “συνείδηση” και αυτού που δεν έχει. Και ως εκ τούτου, άχρηστη και κατευθυνόμενη.

Πηγαίνετε μαζί με τον άντρα σας που είναι συνδικαλιστής και συμμετέχετε στο τμήμα των γυναικών

Πόσο πια να αναπαράγει κανείς την πατριαρχία; Πόσο πια να επιτείνεις το διαχωρισμό μεταξύ των φύλων; Πραγματικά δεν ξέρω αν έχει περισσότερο. Σε αυτό το στίχο πάντως νομίζω βρίσκεται και η τερατώδης διαφορά του τι είναι αυτό που πολεμάει τους διαχωρισμούς και τι είναι αυτό που τους αναπαράγει. Αυτό που τους πολεμάει είναι η ρήξη με τα πλαίσια που θέτει το σύστημα κυριαρχίας και εκμετάλλευσης, αυτό που τους αναπαράγει είναι η διατήρηση εντός αυτών των πλαισίων της πρακτικής μας, της δράσης μας και της θεωρίας μας.

Ο γάμος δεν είναι δύσκολη υπόθεση αν έχεις την κάρτα του σωματείου
και ο συνδικαλιστής είναι ένας χαρούμενος άντρας όταν η γυναίκα του συνδικαλίζεται.

Και έτσι πολύ όμορφα κλείνει αυτό το τραγούδι και ταυτόχρονα μπαίνει και η ταφόπλακα σε ότι απελευθερωτικό πρότειναν ο Hill και ο Guthrie. Πάει το κορίτσι με τα σκληρά χέρια από τη δουλειά που είναι όμορφα και είναι και αυτή όμορφη, πάει το κορίτσι που οργανώνει τους άντρες και μας μένει η γυναίκα που παντρεύεται τον συνδικαλιστή για να έχει έναν αρμονικό έγγαμο βίο…

Γενικότερα οι Almanac Singers και όσοι τους αποτελούσαν, πέραν της αδιαμφισβήτητης αξίας της δουλειάς τους σε όλα σχεδόν τα επίπεδα, είχαν και είναι λογικό να είχαν διάφορα προβλήματα. Και όλη εκείνη η ευρύτερη κίνηση των τελών των 30’s στην Νέα Υόρκη (Πατήρ και υιός Lomax, πατήρ και υιός Seeger και όλοι οι υπόλοιποι σοσιαλιστές και αριστεροί), είχε μία βασική αδυναμία: δεν ήταν κομμάτι της λαϊκής μουσικής και των εργατικών κοινοτήτων. Ερχόταν σαν εξωτερικοί διανοούμενοι προκειμένου να την αναδείξουν. Αλλά σε σχέση με αυτό περισσότερα κάποια άλλη φορά.

Και τι μένει; Τι κάνουμε εμείς; Τι γίνεται με τους άλλους; Τι γίνεται με τους άλλες;

Δεν ξέρω.

Ξέρω όμως ότι θα πρέπει να το παλέψουμε. Ξέρω όμως ότι τους διαχωρισμούς τους πολεμάμε.  Από κοινού. Μαζί. Ξέρω ακόμα ότι μπορεί να προκύπτουν διαχωρισμοί μέσα στον καταμερισμό εργασιών του κινήματος (με βάση τις ανάγκες, τις ικανότητες και τις επιθυμίες) αλλά αυτός ο καταμερισμός δεν πρέπει να δίνει την κοινωνική υπεραξία που δίνει ο αντίστοιχος καπιταλιστικός, επειδή για το κίνημα κάθε εργασία, κάθε δέσμευση, κάθε πράξη είναι ισότιμη με κάθε άλλη επειδή μέσα στο κίνημα είμαστε όλοι μας ισότιμοι. Δυστυχώς όμως δεν είναι έτσι. Αλλά οφείλουμε, σε μας, στους άλλους και στις άλλες να το παλέψουμε να είναι έτσι.

Επειδή όταν ένα χέρι πιάνει ένα άλλο, είτε είναι σε μια διαδήλωση, είτε είναι στο σκοτάδι, είτε είναι από ανάγκη, είτε είναι από επιθυμία, είτε είναι φόβος, είτε είναι χαρά…

Είναι πάντα δύο χέρια που πιάνονται…

Εν τέλει όμως, πέρα από αυτές τις τρεις γυναίκες, θα υπάρχει πάντα και εκείνο το κορίτσι με το οποίο είμαστε μονίμως ερωτευμένοι…

ΥΓ. Ο τίτλος είναι παράφραση του τίτλου του κειμένου «Η δικαιοσύνη τα κορίτσια και η αιωνιότητα» του Υβ Λε Μανάκ

Ο πολεμικός ύμνος του συνδικαλισμού

Στις δύο προηγούμενες αναρτήσεις, έπιασα 2 τραγούδια και τα “εξιστόρησα” σαν ένα πεδίο διαλεκτικού γίγνεσθαι. Ή τέλος πάντων αυτό προσπάθησα να κάνω… Να δείξω δηλαδή τις μελωδίες ως το πεδίο το οποίο λάμβανε χώρα η σύγκρουση και τα λόγια ως τους στρατιώτες οι οποίοι διεξήγαγαν τη σύγκρουση. Στο πρώτο μας τραγούδι το κέντρο ήταν ο αντιαποικιοκρατικός αγώνας των αμερικάνων και ο αντιαποικιοκρατικός αγώνας κατά των αμερικάνων. Στο δεύτερο κινηθήκαμε στον πυρήνα της πιο κεντρικής αντίφασης της εργατικής τάξης: αυτήν της μισθωτής σχέσης, και του πως ένα τραγούδι που εξυμνεί έναν καλό εργάτη μετατρέπεται σε ένα τραγούδι ενάντια στους καλούς εργάτες. Στο τρίτο τραγούδι που θα πιάσουμε εδώ θα φέρουμε στο φως την καθαρή ταξική πάλη εντός ενός τραγουδιού. Και του πως η ίδια μελωδία ταξιδεύει μέσα στις δεκαετίες για να οπλίσει διαφορετικά στόματα κάθε φορά.

Θα αρχίσουμε από το σημείο που αρχίζει κάθε κοινωνική δημιουργία. Το σημείο αυτό είναι πάντα η στιγμή που πολλοί άνθρωποι αποφασίζουν να κάνουν από κοινού κάτι. Σε αυτή την ιστορία αυτή η στιγμή είναι τα camp meetings. Το πιο κοντινό πράγμα που έχουμε εμείς εδώ στα camp meetings είναι μάλλον τα πανηγύρια. Τα camp meetings ήταν μαζέματα, συγκεντρώσεις ως επί το πλείστον θρησκευτικού περιεχομένου των αποίκων. Το περιεχόμενο τους ήταν επίσης ως επί το πλείστον κυρήγματα ιερέων και ομαδικά θρησκευτικά τραγούδια. Αλλά προφανώς υποθέτουμε ότι είχαν ένα ευρύτερο νόημα κοινωνικότητας. Αυτα τα camp meetings διοργανώνονταν από Βαπτιστές, Μεθοδιστές και λοιπά προτεσταντικά δόγματα προκειμένου να προσηλυτίσουν νέο κόσμο. Γενικώς από τα τέλη του 18ου αιώνα μέχρι και τα μέσα του 19ου ήταν πολύ διαδεδομένα σαν κοινωνική πρακτική και πολύ αποτελεσματικά μιας και χιλιάδες προσηλυτίζονταν στα διάφορα αυτά χριστιανικά δόγματα. Μια παρένθεση εδώ: ας μην ξεχνάμε ότι ακόμα εκείνη την περίοδο πολλά από τα δόγματα αυτά ευαγγελίζονταν και κοινωνικές αλλαγές σαν καθυστερημένη ίσως ηχώ των διάφορων δογμάτων που είχαν αναπτυχθεί δεκαετίες πριν στην γηραιά Ευρώπη.

Ο John Brown (1800-1859) αποτελεί μια πολύ ενδιαφέρουσα φιγούρα. Αποτέλεσε τον πρώτο υπέρμαχο της κατάργησης της δουλείας που καλούσε σε ένοπλη εξέγερση των σκλάβων. Η ιστορία του είναι αρκετά ενδιαφέρουσα σε κάθε περίπτωση. Από πολύ νεαρός ήταν ενεργός στο κίνημα για την κατάργηση της δουλείας και ενεργό μέλος του Underground Railway ενός δικτύου νομικής, υλικής, οικονομικής και τεχνικής υποστήριξης νέγρων φυγάδων από το Νότο. Η πιο σημαντική στιγμή του είναι η επιδρομή στο Harper’s Ferry της Δυτικής Virginia. Έχοντας συγκεντρώσει πριν μια ομάδα 19 μόλις ατόμων επιτέθηκε στο οπλοστάσιο της πόλης με σκοπό να πάρει τα όπλα που φυλασσόταν εκεί και να ξεκινήσει μια πορεία στις πολιτείες του Νότου απελευθερώνοντας και εξοπλίζοντας κατά τη διαδρομή τους σκλάβους. Κατέλαβε εύκολα το οπλοστάσιο μιας και το φύλαγε ένας και μόνο άντρας αλλά στη συνέχεια περικυκλώθηκε από πεζοναύτες και συνελήφθη. Στη συνέχεια δικάστηκε για προδοσία, καταδικάστηκε και τελικά κρεμάστηκε στις 2 Δεκεμβρίου του 1859. Η ηρωική του έφοδος και το τολμηρό του σχέδιο ενέπνευσε τους υπέρμαχους για την κατάργηση της δουλείας. Και αποτέλεσε τον προπομπό του αμερικάνικου εμφυλίου.

Τον Απρίλη του 1861 ξεκίνησε ο Αμερικάνικος Εμφύλιος Πόλεμος όταν εφτά πολιτείες του Νότου αποφάσισαν να αποσχιστούν από τις ΕΠΑ. Μετά από κάποιες συρράξεις στα σύνορα των αποσχισθέντων πολιτειών που οδήγησαν στην κατάληψη εδαφών της Ένωσης (των υπολοίπων πολιτειών των ΕΠΑ δηλ.) ο Λίνκολν κάλεσε εθελοντές να ανακαταλάβουν αυτά τα εδάφη και ουσιαστικά κύρηξε τον πόλεμο στην Συνομοσπονδία (οι πολιτείες του Νότου που αποσχίστηκαν). Αμέσως μετά άλλες τέσσερεις πολιτείες προσχωρούν στην Συνομοσπονδία ανεβάζοντας τον αριθμό τους στις έντεκα συνολικά πολιτείες.

Ένα μήνα αφού είχε ξεκινήσει ο εμφύλιος, σε κάποιο στρατόπεδο της Ένωσης ακούγεται το τραγούδι John Brown’s Body… Βασίστηκε σε μια μελωδία από έναν ύμνο των meeting camps το Say, Brothers, Will You Meet Us? το οποίο τυπώθηκε το 1858 (ή το 1856) και αποτελούσε εκείνη την περιόδο ένα από το πιο διαδεδομένα τραγούδια. Αρχικά το τραγούδι είναι συλλογική σύνθεση ενός συντάγματος στρατιωτών της Ένωσης και οι στίχοι του είναι αρκετά απλοί.

“Το σώμα του John Brown σαπίζει στον τάφο του
αλλά η ψυχή του συνεχίζει να μας οδηγεί”

Το τραγούδι γίνεται εξαιρετικά δημοφιλές στις τάξεις των στρατιωτών της Ένωσης και σύντομα εμφανίζονται στιχουργικά πιο λογοτεχνικές και πιο πολιτικές εκδοχές του. Όπως συνηθίζεται σε τέτοιου τύπου τραγούδια υπήρξαν αρκετές διαφορετικές εκδοχές. Ωστόσο ας κρατήσουμε σε πρώτη φάση ότι το τραγούδι στιχουργικά ήταν εμπρηστικό: Υπερασπιζόταν το πνεύμα του John Brown, της ένοπλης εξέγερσης των μαύρων, της απελευθέρωσης τους και της ισότητας. Και με αυτή τη σημασία διατηρήθηκε στις δεκαετίες που πέρασαν ως ένα τραγούδι υπέρ των δικαιωμάτων των μαύρων και των αγώνων τους για την ελευθερία κυρίως όμως από λευκούς συνοδοιπόρους τους.

Ας το ακούσουμε αρχικά από τον Pete Seeger στη μορφή που έχει φτάσει ως τις μέρες μας…

Μερικούς μήνες αργότερα η Julia Ward Howe ακούει το John Brown’s Body αλλά μάλλον δεν ήταν αρκετά θρησκευτικό για τα γούστα της. Και ίσως οι ακρότητες του John Brown να μην ήταν και πολύ αρεστές σε αυτήν. Έτσι ουσιαστικά παίρνει ένα κοινωνικοπολιτικό τραγούδι και το μετατρέπει σε μια θρησκευτική αλληγορία επί του πολέμου… Η αλήθεια του κυρίου είναι μαζί μας και το σπαθί της δικαιοσύνης του θα λάμψει και κάτι τέτοια. Λιγότερο πολιτικό και προφανώς με ακροατήριο και τις δύο μεριές του πολέμου μιας και η αλήθεια του Κυρίου μπορεί να ξεχειλωθεί πιο εύκολα από την αλήθεια του John Brown. Αυτό το τραγούδι έμεινε γνωστό ως τις μέρες μας σαν Battle Hymn Of The Republic.

Εδώ το ακούμε (στην πιο ανεκτή εκτέλεση που βρήκαμε) από τον Johnny Cash.

Ας αφήσουμε πίσω μας όλα αυτά. Ας αλλάξουμε αιώνα, ας αλλάξουμε ιστορικές συνθήκες και ας πάμε στους αγαπημένους μας wobblies.

O Ralph Chaplin (1887-1961) αποτελεί μια αρκετά ιδιάζουσα περίπτωση ανάμεσα στους wobblies. Συνδικαλιστής, οργανωτής απεργιών, εκδότης, δημοσιογράφος, ποιητής και σκιτσογράφος. Είναι υπεύθυνος ανάμεσα στα άλλα και για την σχεδίαση της θρυλικής μαύρης γάτας, ως σύμβολο των wildcat strikes, των άγριων απεργιών δηλαδή. Μετά την απελευθέρωση των ηγετικών μελών της IWW το 1919 (που είχαν συλληφθεί εξαιτίας της ενεργούς στάσης της οργάνωσης κατά του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου) αρνήθηκε να ακολουθήσει τον Big Bill Haywood και άλλους wobblies στην ΕΣΣΔ και παρέμεινε στις ΕΠΑ και ενεργός πια μόνο στον συνδικαλισμό. Τη δεκαετία του ’30 απογοητευμένος από την εξέλιξη της Οκτωβριανής Επανάστασης ασχολήθηκε με το να προσπαθεί να αναχαιτίσει την κομμουνιστική επιρροή στα συνδικάτα. Προς το τέλος της ζωής του βαφτίστηκε ρωμαιοκαθολικός και ήταν ενεργός στο κίνημα για τα δικαιώματα των ιθαγενών Ινδιάνων. Πόσες πια αντιφάσεις σε έναν άνθρωπο;

Το 1915 ολοκληρώνει το πιο δημοφιλές ανάμεσα στο συνδικαλιστικό κίνημα Solidarity Forever. Το οποίο είναι το εξής:

(Εδώ από τον Utah Phillips).

Όταν η ιδέα του συνδικάτου θα είναι στο αίμα των εργατών
δε θα υπάρχει μεγαλύτερη δύναμη πουθενά κάτω από τον ήλιο
ωστόσο ποια δύναμη στη γη είναι πιο ανίσχυρη από την λειψή δύναμη του ενός
αλλά το σωματείο μας κάνει δυνατούς.

Πάντοτε αλληλεγγύη
επειδή το συνδικάτο μας κάνει δυνατούς

Υπάρχει κάτι κοινό με τα αχόρταγα παράσιτα
που θα μας καθυποτάξουν στην δουλοπαροικία και θα μας συντρίψουν με τη δύναμη τους;
Έχει μείνει τίποτα άλλο από το να οργανωθούμε και παλέψουμε;
Επειδή το συνδικάτο είναι που μας κάνει δυνατούς

Είμαστε εμείς που οργώνουμε τα λιβάδια, που φτιάχνουμε τις πόλεις που εμπορεύονται
σκάβουμε στα ορυχεία, χτίζουμε τα εργοστάσια και τους ατέλειωτους σιδηροδρόμους
Και τώρα στεκόμαστε απόβλητοι και πεινασμένοι ανάμεσα στα θαύματα που έχουμε φτιάξει.
Αλλά το σωματείο μας κάνει δυνατούς.

Όλος ο κόσμος που ανήκει στους τεμπέληδες κηφήνες είναι δικός μας και μόνο.
Έχουμε χτίσει τα βαθιά θεμέλια μέχρι τον ουρανό πέτρα πέτρα,
είναι δικά μας όχι για να τους είμαστε σκλάβοι αλλά για να τα δουλεύουμε και να μας ανήκουν,
καθώς το σωματείο μας κάνει δυνατούς.

Έχουνε πάρει αμύθητα πλούτη που δεν ίδρωσαν να τα αποκτήσουν,
αλλά χωρίς το μυαλό και τα χέρια μας ούτε μία ρόδα δε γυρνάει
μπορούμε να τσακίσουμε την αλαζονική τους δύναμη, και να κερδίσουμε την ελευθερία μας όταν μάθουμε
ότι το συνδικάτο μας κάνει δυνατούς

Στα χέρια μας υπάρχει μια δύναμη μεγαλύτερη από τα κρυμμένα τους χρυσάφια
μεγαλύτερη από τη δύναμη των στρατών μεγενθυμένη χίλιες φορές
μπορούμε να δημιουργήσουμε έναν καινούριο κόσμο στις στάχτες του καινούριου
επειδή το σωματείο μας κάνει δυνατούς.

Αυτό το τραγούδι παρόλο που ήταν γραμμένο ως τραγούδι της IWW πολύ γρήγορα γίνεται δημοφιλές σε όλο το συνδικαλιστικό κίνημα και στις ΕΠΑ και στον Καναδά αλλά και στην Αυστραλία, σε σημείο που και ο ίδιος ο Chaplin να ενοχλείται από αυτό το γεγονός λέγοντας ότι το τραγούδι δεν το έγραψε για να το τραγουδάνε κουστουμαρισμένοι συνδικαλιστές και ότι δεν αποτελεί καμιά πρόοδο ο συνδικαλισμός από σκοπός να μετατρέπεται σε επάγγελμα. Γενικώς, πάντως το τραγούδι συνηθίζεται να τραγουδιέται χωρίς την δεύτερη και τέταρτη στροφή (που είναι και οι πιο ριζοσπαστικές -το ίδιο έχει πάθει και το This land is your land του Woody Guthrie).

Εν κατακλείδι, εγώ εδώ θέλω να σταθώ για άλλη μια φορά στο ίδιο το τραγούδι το οποίο και είναι ένα σχεδόν έμμετρο το καταστατικό της IWW, τοποθετημένο πάνω σε ένα εξαιρετικά δημοφιλές πατριωτικό πια τραγούδι.

Η μουσική, τα τραγούδια και οι στίχοι είναι και θα είναι πάντα και αυτά πεδίο του ταξικού και κοινωνικού ανταγωνισμού.

Σημείωση: Όλοι οι σύνδεσμοι είναι από τη wikipedia για λόγους ευκολίας.